Cách đây đúng 59 năm, ngày 6 tháng 6, 1951, con tem đầu tiên của Việt Nam ra đời, mang hình Quốc Trưởng Bảo Ðại, nhà lãnh đạo cao nhất Việt Nam lúc đó.

Do ảnh hưởng của Pháp, con dấu bưu điện và con tem còn dùng cả tiếng Pháp lẫn tiếng Việt. Ví dụ như chữ “3 Piastres” có nghĩa là “3 đồng.” Tên và chức vụ của Quốc Trưởng Bảo Ðại trên con tem cũng được viết bằng song ngữ, “S M Bao Dai,” có nghĩa là Hoàng Ðế Bảo Ðại, hoặc chữ “VIỆT-NAM Postes” có nghĩa là bưu chính Việt Nam.

Sau khi Pháp trả lại chủ quyền cho Việt Nam và dựng lên các chánh quyền thân Pháp tại Ðông Dương, Hoàng Ðế Bảo Ðại được cử làm quốc trưởng của nước Việt, nhưng nằm trong khối Liên Hiệp Pháp cũng như các nước Lào và Cao Miên.

Hệ thống bưu chính còn rất non trẻ của quốc gia Việt Nam bắt đầu phát hành tem bưu chính riêng, để thay thế cho con tem Ðông Dương đã sử dụng hàng trăm năm tại các nước thuộc Indochine. Các nước Lào và Cao Miên cũng phát hành những con tem riêng của họ.

Ngày 6 tháng 6 năm 1951, con tem đầu tiên của Việt Nam được phát hành, đó là con tem mang hình Quốc Trưởng Bảo Ðại với giá tiền 3 đồng bạc. Ngày phát hành đầu tiên tem Bảo Ðại 3 đồng được cử hành rất long trọng, các nhà sưu tập tem tập trung về các bưu cục chính tại Sài Gòn, Hà Nội, Huế để xin con dấu kỷ niệm ngày phát hành đầu tiên của con tem “đầu tiên,” mang dòng chữ Việt Nam.

Kể từ ngày này, lịch sử bưu chính của Việt Nam bước qua một trang mới, trong những tháng còn lại của năm 1951, lần lượt bộ tem phong cảnh và 2 con tem Bảo Ðại với giá tiền 1.20 đồng và 30 đồng cũng được phát hành. Qua đến năm 1955, khi Tổng Thống Ngô Ðình Diệm lên nắm chính quyền, con tem của Việt Nam bắt đầu có thêm hàng chữ “Cọng Hòa” (thời gian này hầu hết các văn thư và văn kiện hành chính đều xài chữ “Cọng Hòa” không có dấu mũ) sau hàng chữ Việt Nam.

Tổng cộng có tất cả 582 con tem bưu chính của Việt Nam Cộng Hòa được phát hành từ ngày 6 tháng 6 năm 1951, cho đến con tem cuối cùng phát hành ngày 25 tháng 4 năm 1975 (tem Phát Triển Quốc Gia giá mặt 8 đồng in lại 10 đồng). Những bộ tem trong dòng tem VNCH được in ở các nhà in nổi tiếng trên thế giới, cho đến bây giờ, gần 60 năm, những con tem này vẫn tồn tại trong các bộ sưu tập tem và trong trí nhớ của hơn 20 triệu dân miền Nam đã sử dụng trong hơn một phần tư thế kỷ.

Ngày 6 tháng 6 năm 1971, Tổng Cục Bưu Chính VNCH cho phát hành bộ tem Người Phu Trạm Việt Nam Thuở Xưa để kỷ niệm 20 năm ngày phát hành con tem đầu tiên (tem Bảo Ðại 3 đồng), đồng thời kỷ niệm 20 năm Bưu Hoa Việt Nam Cộng Hòa.

Bộ tem Người Phu Trạm Việt Nam phát hành ngày 6-6-1971, với 2 con tem mang giá mặt 6 đồng và 2 đồng, mang hình vẽ người lính phu trạm ngày xưa, đang phi ngựa mang văn thư hỏa tốc cho triều đình và các phủ huyện xa xôi.

Trong những bao thư mang dấu ngày phát hành đầu tiên của bộ tem Người Phu Trạm (6-6-1971), có rất nhiều hình cachet rất hay, vì thời gian này phong trào làm bao thư ngày đầu tiên lên rất cao. Hàng chục nhà kinh doanh chuyên về sưu tập tem đã cho in ấn cả chục kiểu bao thư với nhiều hình ảnh minh họa rất đặc sắc. Dân sưu tập bao thư ngày đầu tiên chỉ cần mua sẵn loại bao thư có in hình (cachet) sẵn, và ra bưu điện đúng ngày phát hành để mua tem, rồi xin con dấu ngày đầu tiên đóng lên.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, tất cả tem của VNCH bị chính quyền Cộng Sản đình chỉ sử dụng. Hệ thống bưu điện của VNCH cũng tê liệt một thời gian ngắn, khoảng 1 tuần lễ không thư từ được chuyển đi trong nội địa, riêng thư chuyển đi ngoại quốc mãi đến tháng 9 năm 1975 mới bắt đầu kết nối trở lại. Tem dùng để gởi thư được in ra bởi chính phủ mới hoặc xài tem của miền Bắc, những con tem thân yêu của Việt Nam Cộng Hòa chỉ còn nằm trong các bộ sưu tập của người thương con tem đã từng mang những cánh thư thân yêu bay trên khắp cả miền Nam Việt Nam và nối liền với thế giới.

Bưu Chính Việt Nam Cộng Hòa là một thành viên chính thức của tổ chức UPU, một tổ chức về liên hệ bưu chính của toàn thế giới, mà người dân miền Nam gọi là Liên Hiệp Bưu Chính Quốc Tế. (L.S.)